Samenwonen en uit elkaar gaan

U heeft geen rechter nodig

Dit is het grootste verschil met een huwelijk. Een echtscheiding loopt altijd via de rechtbank, ook als u het samen eens bent. Gaat u als samenwoners uit elkaar, dan hoeft dat niet: u kunt het onderling regelen en er komt geen rechter aan te pas.

Dat klinkt eenvoudiger dan het is. Juist omdat niemand meekijkt, is er ook niemand die controleert of wat u afspreekt klopt en compleet is. Bij een scheiding toetst de rechter het convenant; bij u niet. Wat u samen vastlegt, is wat er geldt.

Het huis is meestal de kern van het gesprek

Heeft u samen een koopwoning, dan is dat vrijwel altijd het zwaarste onderdeel. Wie het huis wil houden, moet de ander uitkopen én de hypotheek alleen kunnen dragen. Dat laatste beslist de geldverstrekker, niet u samen.

Let op het onderscheid dat hier het vaakst misgaat: ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid is een besluit van de bank en staat los van de afspraak die u onderling maakt over de afbetaling. Zolang de bank u niet ontslaat, blijft u aansprakelijk voor de volledige hypotheekschuld, ook als u er allang niet meer woont.

Wat u ieder in het huis heeft gestopt, telt niet vanzelf mee. Bij gehuwden in gemeenschap van goederen is de verdeling het uitgangspunt; bij u staat in de leveringsakte wie eigenaar is en voor welk deel. Heeft een van u meer ingelegd zonder dat ergens vast te leggen, dan is dat achteraf lastig hard te maken.

Zonder samenlevingscontract heeft u minder geregeld dan u denkt

Veel mensen gaan ervan uit dat jarenlang samenwonen vanzelf rechten oplevert. Dat is niet zo. Zonder samenlevingscontract bent u juridisch twee losse personen die toevallig hetzelfde adres delen. Er ontstaat geen gemeenschappelijk vermogen, geen recht op elkaars spaargeld en geen aanspraak op elkaars pensioen.

Heeft u wél een samenlevingscontract, lees dan eerst wat erin staat. Er staat vaak meer in dan mensen zich herinneren: afspraken over de verdeling van de kosten, over de woning, soms een verrekenbeding. Dat contract bepaalt uw uitgangspositie.

Voor de kinderen verandert er juridisch weinig

De onderhoudsplicht voor kinderen staat los van de vraag of u getrouwd was. U bent financieel verantwoordelijk voor het levensonderhoud en de studie van uw kind tot 21 jaar. Dat geldt ook voor de vader die zijn kind heeft erkend en niet met de moeder samen is. Kinderalimentatie wordt dus op dezelfde manier berekend als bij gescheiden ouders.

Heeft u gezamenlijk gezag, dan moet u een ouderschapsplan maken. Sinds 1 januari 2023 ontstaat dat gezamenlijk gezag automatisch op het moment dat u uw kind erkent; is uw kind daarvoor geboren, dan moest het gezag in het gezagsregister worden aangetekend. Eén praktisch verschil met gehuwden: u hoeft dat ouderschapsplan nergens in te leveren. Bewaar wel een kopie.

Dat “nergens inleveren” maakt het niet vrijblijvend. Het plan bevat de afspraken over zorg, omgang, informatie-uitwisseling en de kosten van de kinderen, en daar houdt u elkaar aan. Meer daarover staat bij het ouderschapsplan en kinderalimentatie.

Partneralimentatie bestaat niet voor samenwoners

De wettelijke onderhoudsplicht tussen partners geldt voor echtgenoten en geregistreerd partners. Woonde u samen, dan is er geen wettelijk recht op partneralimentatie, hoe lang u ook bij elkaar was en hoe scheef de inkomens ook liggen.

Er is één uitzondering en die maakt u zelf: staat er in uw samenlevingscontract een afspraak over een bijdrage na het uit elkaar gaan, dan geldt die afspraak. Is een van u minder gaan werken voor de kinderen, dan is dit het onderwerp om vroeg op tafel te leggen, want de wet vangt dat hier niet op.

Het pensioen wordt niet automatisch verdeeld

De verdeling van ouderdomspensioen na scheiding geldt voor huwelijken en geregistreerde partnerschappen. Samenwonen valt daar niet onder. Wat u allebei heeft opgebouwd, blijft dus van uzelf, tenzij u er zelf iets over afspreekt.

Wel het nakijken waard: veel pensioenregelingen kennen een partnerpensioen waarvoor uw partner bij het fonds aangemeld moest zijn. Ga na wat er voor u is geregeld en wat er gebeurt nu u uit elkaar gaat. Zie ook pensioen bij scheiding.

Waarom mediation ook zonder huwelijk werkt

Juist omdat er geen rechter meekijkt, is het de moeite waard om de afspraken één keer goed te maken. Een mediator zit er voor u allebei en kiest geen partij. We brengen in kaart wat er is, rekenen de varianten voor de woning door, berekenen de kinderalimentatie volgens dezelfde normen die de rechter hanteert en leggen het resultaat vast in een overeenkomst waar u allebei achter staat.

Het eerste gesprek is vrijblijvend en duurt drie kwartier. U komt er samen, want dat is waar mediation op staat.