Inboedel verdelen bij scheiding: zo pakt u het aan

De bank, de eettafel, de fietsen in de schuur, het servies dat u ooit samen uitzocht. Voor al die spullen moet u samen een bestemming vinden. Naast de woning, het pensioen en de alimentatie lijkt het verdelen van de inboedel bij een scheiding een bijzaak. Toch leidt juist dit onderdeel vaak tot ruzie.

Dat komt doordat spullen meer zijn dan hun geldwaarde. Een bank van zes jaar oud levert weinig op, maar de schaal van uw oma of de fotoboeken van de vakanties zijn niet in euro’s uit te drukken.

Welke spullen moet u verdelen?

U verdeelt wat van u samen is; wat van één van u is, blijft van die persoon. Waar die grens ligt, hangt af van de manier waarop u getrouwd bent.

• Getrouwd op of na 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden? Dan geldt de beperkte gemeenschap van goederen. Wat u tijdens het huwelijk heeft aangeschaft, is van u samen. Wat u ieder al had voordat u trouwde, blijft van uzelf, net als een erfenis of schenking. Spullen die u vóór het huwelijk samen kocht, bijvoorbeeld toen u al samenwoonde, vallen wél in de gemeenschap. En betaalde u tijdens het huwelijk iets voor meer dan de helft uit eigen geld, zoals een erfenis, dan is het in de regel ook van u alleen.
• Getrouwd vóór 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden? Dan geldt de algehele gemeenschap van goederen. Vrijwel alles is van u samen, ook de spullen die u al had voordat u elkaar kende. Een uitzondering is bijvoorbeeld een erfenis waarvan in het testament staat dat die alleen voor u is.
• Heeft u huwelijkse voorwaarden? Dan verdeelt u volgens de afspraken die u destijds bij de notaris heeft gemaakt. Kijk dus eerst na wat er in uw huwelijkse voorwaarden staat.

Voor een geregistreerd partnerschap gelden dezelfde regels als voor een huwelijk. Meer over het verschil tussen algehele en beperkte gemeenschap leest u bij gemeenschap van goederen bij scheiden. Woonde u samen zonder te trouwen, dan werkt het anders; zie samenwonen en uit elkaar gaan.

Voor spullen in huis geldt bij elk huwelijk, in gemeenschap van goederen of met huwelijkse voorwaarden, hetzelfde uitgangspunt: wie zegt dat iets van hem of haar alleen is, moet dat kunnen aantonen. Zonder bewijs telt het als gezamenlijk bezit. Een oude aankoopbon of een schenkingsbrief kan dan het verschil maken.

Vanaf welk moment ligt de inboedel vast?

Bent u in gemeenschap van goederen getrouwd, dan ligt de inboedel vast op de dag dat het verzoek tot echtscheiding bij de rechtbank wordt ingediend. Op die dag eindigt de gemeenschap. Wat er op dat moment van u samen is, wordt verdeeld. Wat een van u daarna nog koopt, valt in principe buiten de verdeling. Beëindigt u een geregistreerd partnerschap zonder rechter, dan ligt dat moment op de dag dat u de overeenkomst tot beëindiging sluit.

Verhuist een van u al eerder, dan komt de inboedel ook eerder ter sprake. Neem daarom al vroeg de stand op. Een simpele lijst met foto’s van wat er in huis staat, voorkomt later de vraag waar die camera of die designlamp eigenlijk gebleven is. Haal in de tussentijd geen spullen weg zonder overleg; dat maakt het gesprek over al het andere alleen maar zwaarder. Wie spullen uit de gemeenschap opzettelijk verzwijgt, zoekmaakt of verborgen houdt, raakt volgens de wet bovendien zijn aandeel daarin kwijt.

Hoe bepaalt u wat de inboedel waard is?

Ga uit van wat de spullen nu waard zijn, niet van wat u er ooit voor betaalde. Een praktische maatstaf is wat u er op een tweedehandssite voor zou krijgen. Gebruikte huisraad is doorgaans veel minder waard dan de aankoopprijs. Dat heeft ook een voordeel: hoe lager de waarde, hoe kleiner de bedragen die u elkaar moet bijbetalen.

Bewaar de bonnen van grotere aankopen, of maak een foto van de bon. Dat helpt bij het bepalen van de waarde én bij de vraag van wie iets is. Bij spullen met echte waarde, zoals kunst, antiek, sieraden of een verzameling, is een onafhankelijke taxateur verstandig. Spreek vooraf af wie de taxatie betaalt, bijvoorbeeld ieder de helft.

Uitgangspunt is dat u allebei recht heeft op de helft van de waarde. U mag samen ook iets anders afspreken, zolang u dat schriftelijk vastlegt. Een eenvoudige tussenweg is de kleine spullen niet te waarderen en alleen de grote posten tegen elkaar weg te strepen. Dat scheelt rekenwerk en discussie.

Inboedel verdelen bij scheiding: stap voor stap

Begin met wat makkelijk is en bewaar de lastige spullen voor het laatst.

1. Maak samen een lijst, kamer voor kamer. Vergeet de zolder en de berging niet.
2. Schrijf ieder voor zich op wat u wilt houden, en leg die lijsten daarna naast elkaar.
3. Wat maar één van u wil, gaat naar die persoon. Wat geen van beiden wil, kunt u verkopen of weggeven.
4. Wilt u allebei hetzelfde, kies dan om en om. Dat voorkomt dat u over elk voorwerp apart moet onderhandelen.
5. Tel op wat ieder meeneemt. Wie meer waarde meeneemt, betaalt de ander de helft van het verschil bij: neemt u voor 3.000 euro mee en uw ex voor 1.000 euro, dan betaalt u 1.000 euro. Zo kan de een de complete woonkamer houden en de ander een bedrag ontvangen.
6. Neem de lijst op als bijlage bij het echtscheidingsconvenant, met wie wat krijgt en welke bedragen u elkaar betaalt.

Vergeet daarna de inboedelverzekering niet. Geef aan de verzekeraar door dat u uit elkaar gaat en kijk of de polis nog past bij wat er in huis achterblijft. Spreek af wie de huidige polis houdt. Verhuist die persoon, dan kan de polis met een adreswijziging mee naar het nieuwe adres. Wie de polis niet houdt, sluit een eigen inboedelverzekering af.

Wat doet u met spullen die niet in geld uit te drukken zijn?

Bespreek eerst wat zo’n voorwerp voor ieder van u betekent, en pas daarna wie het houdt. Als u weet waarom de ander aan dat ene schilderij hecht, ontstaat er meer ruimte dan wanneer het alleen over bedragen gaat.

Voor een deel van deze spullen is er een uitweg. Fotoalbums kunt u laten scannen en digitale foto’s kunt u kopiëren, zodat u er ieder een eigen exemplaar van heeft. Kleding en echt persoonlijke spullen kunt u samen buiten de verdeling houden: ieder neemt zijn eigen spullen mee, zonder ze mee te tellen.

Heeft u kinderen, kijk dan apart naar hun spullen. Die horen eerder bij hun twee thuizen dan bij uw rekensom. Een tweede bed, een eigen plek voor speelgoed of een fiets bij beide ouders maakt het wisselen makkelijker. Zulke afspraken passen goed bij wat u in het ouderschapsplan over de zorg vastlegt.

Wat als u het niet eens wordt over de inboedel?

Dan kan een van u de rechter vragen de verdeling vast te stellen. De rechter weegt dan de belangen van u allebei af en kan ook bepalen dat de een iets houdt en de ander daarvoor een vergoeding krijgt.

Die route kost tijd en geld, en de uitkomst ligt niet meer in uw handen. Een rechter weet bovendien niet wat de schaal van uw oma voor u betekent. Daarom loont het om eerst samen met een mediator verder te praten. Die kan helpen voorkomen dat een gesprek over een kast uitmondt in een gesprek over het hele huwelijk. Lees ook hoe u met verschillende standpunten toch tot afspraken komt.

Wilt u de inboedel, en de rest van de scheiding, samen regelen met één onafhankelijke begeleider aan tafel? Op de pagina over mediation bij scheiding leest u hoe dat werkt.