Partneralimentatie afkopen: mag het en is het aftrekbaar?

Elke maand partneralimentatie betalen of ontvangen houdt u nog jaren financieel aan elkaar verbonden. Dan is de vraag logisch of het ook in één keer kan: nu een bedrag, en daarna niets meer. Partneralimentatie afkopen kan, als u en uw ex-partner het er allebei over eens zijn.

Of het verstandig is, hangt af van het bedrag, de looptijd en vooral van de belasting. Een afkoopsom is in de regel voor de betaler aftrekbaar en voor de ontvanger belast. Leg de afspraak wel goed vast: de betaler moet kunnen aantonen dat het bedrag echt een afkoop van partneralimentatie is. Bij kinderalimentatie werkt het anders, zoals u verderop leest.

Kunt u partneralimentatie afkopen?

Ja, als u het er samen over eens bent. De wet laat ex-echtgenoten zelf bij overeenkomst bepalen of er na de scheiding partneralimentatie wordt betaald en tot welk bedrag. Daar past ook de afspraak in dat de alimentatie in één keer wordt voldaan in plaats van per maand.

Bij afkoop betaalt de een de ander een vast bedrag: de afkoopsom. Daartegenover ziet de ontvanger af van verdere partneralimentatie. Meestal legt u dat vast in het echtscheidingsconvenant. Afkopen kan ook na de scheiding, als de alimentatie al een tijd loopt; dan zet u de afspraak in een nieuwe schriftelijke overeenkomst.

Zonder zo’n afspraak blijft partneralimentatie een maandelijkse betaling. Hoe lang die loopt en hoe het bedrag tot stand komt, leest u op de pagina over partneralimentatie.

Wat zijn de voor- en nadelen van afkopen?

Het grootste voordeel is dat u financieel echt uit elkaar bent. Er volgen geen maandelijkse overboekingen meer, en als het inkomen van een van u verandert, hoeft u niet opnieuw over de alimentatie te praten. Ook de jaarlijkse indexering valt weg. Voor de ontvanger staat het geld op de rekening, ook als de betaler later minder gaat verdienen of de betalingen zou laten liggen.

Daar staan nadelen tegenover. De betaler moet het bedrag in één keer kunnen opbrengen, bijvoorbeeld uit spaargeld of uit de verdeling van het vermogen. Gewone partneralimentatie stopt bovendien vanzelf als de ontvanger hertrouwt, een geregistreerd partnerschap aangaat of gaat samenwonen alsof hij of zij getrouwd is. Een afkoopsom is dan al betaald en komt niet terug.

Voor de ontvanger ligt het risico aan de andere kant. Is het geld op voordat de periode voorbij is waarvoor het bedoeld was, dan is er geen alimentatie meer om op terug te vallen.

Hoe zorgt u dat de afkoop definitief is?

Door de afkoop duidelijk vast te leggen en er een niet-wijzigingsbeding in op te nemen. Met dat beding spreekt u af dat de rechter de afspraak niet mag aanpassen als de omstandigheden veranderen. Zo’n beding moet schriftelijk worden gemaakt.

Een alimentatieafspraak kan bij gewijzigde omstandigheden in principe door de rechter worden aangepast. Bij een afkoop is dat juist niet de bedoeling. Een niet-wijzigingsbeding geeft daarom extra zekerheid en verkleint de ruimte voor discussie achteraf. Meer over wijzigen en dit beding leest u bij alimentatie wijzigen.

Let daarbij op drie dingen:

• Sluit u de overeenkomst vóór het verzoek tot echtscheiding, dan vervalt het beding als dat verzoek niet binnen drie maanden daarna is ingediend.
• Ook met een niet-wijzigingsbeding kan de rechter de afspraak aanpassen bij een zo ingrijpende verandering dat het onredelijk zou zijn om iemand nog aan de afspraak te houden. Die lat ligt hoog.
• Heeft uw ex-partner later bijstand nodig, dan kan de gemeente de kosten daarvan in bepaalde gevallen op u verhalen. Een afspraak tussen u beiden houdt dat niet tegen.

Is een afkoopsom van partneralimentatie aftrekbaar?

Ja. Een afkoopsom van partneralimentatie aan uw ex-echtgenoot is aftrekbaar als persoonsgebonden aftrek, net als gewone partneralimentatie. Dat geldt ook als u het bedrag niet aan uw ex-echtgenoot overmaakt, maar er bij een verzekeraar een lijfrente voor hem of haar mee koopt. Uw ex-echtgenoot krijgt het geld dan in termijnen uitgekeerd.

De aftrek geldt alleen voor een afkoopsom aan een gewezen echtgenoot of gewezen geregistreerd partner. Daarom is een afkoopsom niet aftrekbaar:

• als u hem betaalt in de periode dat u duurzaam gescheiden leeft, dus voordat het huwelijk is ontbonden;
• als u niet getrouwd was en ook geen geregistreerd partnerschap had, maar samenwoonde met uw ex-partner.

Nog een uitzondering: draagt u als afkoop een lijfrente over die u eerder voor uzelf had opgebouwd en waarvan u de premies toen had afgetrokken, dan is dat geen aftrekbare afkoopsom. Wat de aftrek oplevert, hangt af van uw inkomen. Heeft u in 2026 een inkomen vanaf € 78.426, dan krijgt u via de aftrek hooguit 37,56% van het bedrag terug, ook al betaalt u over dat deel van uw inkomen een hoger tarief.

Leg in het convenant uitdrukkelijk vast dat het bedrag een afkoopsom van partneralimentatie is, en laat zien dat er recht op alimentatie was, bijvoorbeeld met de berekening van behoefte en draagkracht. Spreek ook af dat de afkoopsom pas wordt betaald als het huwelijk is ontbonden. Bij twijfel moet de betaler aantonen dat de ex-partner aanspraak had op alimentatie en daarvan heeft afgezien in ruil voor dit bedrag. In rechtszaken ging de aftrek verloren toen dat niet lukte, of toen het bedrag eigenlijk bij de verdeling van het vermogen hoorde.

Hoe wordt de afkoopsom bij de ontvanger belast?

De ontvanger betaalt inkomstenbelasting over de afkoopsom, net als over gewone partneralimentatie. Het bedrag telt mee als inkomen in het jaar waarin het wordt ontvangen.

Een bedrag dat anders over jaren verspreid zou binnenkomen, valt nu in één belastingjaar. Een deel ervan kan daardoor in een hoger tarief vallen dan bij maandelijkse alimentatie het geval was geweest. Ook toeslagen die van het inkomen van de ontvanger afhangen, kunnen in dat jaar lager uitvallen.

Een lijfrente kan dat opvangen. Koopt de betaler een lijfrente voor de ontvanger, dan krijgt die geen bedrag ineens maar een recht op periodieke uitkeringen. Belasting betaalt de ontvanger dan pas over de uitkeringen, op het moment dat ze worden uitbetaald.

Kunt u kinderalimentatie afkopen?

Niet op een manier die vastligt. Bij partneralimentatie mag u samen afspreken dat er na de afkoop niets meer volgt, bij kinderalimentatie niet. Een afspraak waarin wordt afgezien van levensonderhoud dat een ouder volgens de wet aan een kind verschuldigd is, is nietig: juridisch telt die afspraak niet. Ook het niet-wijzigingsbeding van partneralimentatie geldt niet voor kinderalimentatie. Een afspraak dat de kinderalimentatie nooit hoger kan worden, is volgens de Hoge Raad nietig.

Spreekt u toch een bedrag ineens af, dan kan de ouder bij wie de kinderen wonen later alsnog naar de rechter stappen om kinderalimentatie te laten vaststellen. Er is ook geen fiscale reden om af te kopen: kinderalimentatie is niet aftrekbaar en voor de ontvangende ouder geen belast inkomen, zoals u leest in onze blog over kinderalimentatie en belasting. Hoe de bijdrage wordt berekend en tot welke leeftijd die loopt, vindt u bij kinderalimentatie.

Hoe berekent u de afkoopsom?

Er is geen wettelijke formule: de afkoopsom is het bedrag dat u samen afspreekt. Een logisch vertrekpunt is wat de alimentatie bij maandelijkse betaling over de resterende looptijd zou kosten. Is er niets anders afgesproken, dan stopt partneralimentatie in de regel na de helft van de duur van het huwelijk, met een maximum van vijf jaar. Er zijn uitzonderingen, bijvoorbeeld als er jonge kinderen zijn of het huwelijk lang heeft geduurd. Is de alimentatie vóór 1 januari 2020 vastgesteld of afgesproken, of is het verzoek om alimentatie vóór die datum bij de rechter ingediend, dan gelden de oude termijnen: meestal maximaal twaalf jaar.

Van dat vertrekpunt komt u tot een redelijk bedrag door te kijken naar:

• de kans dat de alimentatie eerder zou stoppen, bijvoorbeeld omdat de ontvanger gaat samenwonen of meer gaat verdienen;
• de belasting aan beide kanten: wat de aftrek de betaler oplevert en wat de ontvanger in dat ene jaar aan belasting betaalt;
• de indexering die bij maandelijkse alimentatie elk jaar zou volgen;
• het verschil tussen geld nu en geld over een paar jaar.

Die factoren werken op elkaar in. Reken de afkoopsom daarom netto door voor u allebei: wat houdt de ontvanger over na belasting, en wat kost het de betaler na aftrek? Hoe het maandbedrag zelf tot stand komt, leest u bij alimentatie berekenen.

Bij een afkoop moet u het samen eens worden over één bedrag, en daarin tellen de wet en de belasting allebei mee. Een mediator rekent de varianten met u beiden door en helpt de afspraak zo vast te leggen dat duidelijk is dat het om afkoop van partneralimentatie gaat. Lees hoe mediation bij scheiding werkt.